19. Program: Sosyalizmde meta ve para

19. Program: Sosyalizmde meta ve para

Sosyalizm ve geriye dönüşler konusundaki podcast dizimizin 19. programında sosyalizmi inşa sürecinde meta dolaşımı ve para kullanımının olabildiğince hızlı biçimde tasfiyesinin anlamı ve önemi üzerinde duruldu

Program konuğu Marksist sosyolog doktor Emrah Doğan Zıraman’dı. 

Yazarımız H. Selim Açan sohbeti açarken, var olduğu sürece kapitalizmi üreten bir olgu ve mekanizma olarak  meta ve meta dolaşımının kapitalizme geri dönüş süreçlerinde oynadığı hayati rolün genellikle gözden kaçırıldığına dikkat çekti. Fakat içinden çıktığı kapitalist toplumun lekelerinden iradi kararlarla, kararname ve yasaklarla bir çırpıda kurtulamayacak olan sosyalizmin aynı zamanda bir geçiş dönemi olduğunu hatırlatarak  bu bataklığın kurutulmasının ister istemez zaman alacağını hatırlattı. Bu alt çizmelerinden ardından konuğuna öncelikle meta dolaşımına bir son vermenin tayin edici adımlarının neler olduğunu sordu. Bu bağlamda ütopik sosyalistlerin özellikle de Robert Owen’ın bu yöndeki pratik girişim ve projeleri komünistler açısından günümüzde de bir esin kaynağı olabilir mi diyerek sorusunu tamamladı.   

Emrah Doğan Zıraman, sorunun cevabına giriş olarak önce teoriye- düşüncelere dönmemiz gerektiğini belirterek sözlerine başladı. Bunun ilk olarak sorunun kaynağını görebilmemiz için gerekli olduğunu belirtti. Bu noktada günümüzün genç sosyalistlerinin “Marx ve Engels sosyalist ve komünist toplumlara dair neden ayrıntılı bir yol haritası ortaya koymadılar” sorusunu çok sık sorduklarını belirterek bunun gerisinde bilimsel çözümlemeyle ütopizm arasındaki farklılığın yattığına dikkat çekti. Marx ve Engels’in bilimsel tutum ve yöntemlerine dair hatırlatmaların ardından meta dolaşımını ortadan kaldırabilmek için meta dolaşımını var eden ilişkilerin ortadan kaldırılması gerektiğini vurguladı. Hegel’e atıfla amaçlara ulaşmanın eldeki araçlarla olanaklı olduğunu hatırlatarak meta dolaşımını ortadan kaldırmanın ilk adımı olarak siyasal iktidarın ele geçirilmesiyle eldeki iktidar aracını kullanarak üretim araçlarını toplumsallaştırmanın zorunluluğunun altını çizdi. Ardından metanın, kullanım değerinin değişim değerine dönüşmesiyle ortaya çıktığını hatırlatarak bolluk üretecek bir mekanizmanın ortaya çıkmasının gereği üzerinde durdu. Yanı sıra emeğin değerinden söz etmenin meta olgusunu kabullenmek anlamına geldiğini belirtti.

Bu noktada H. Selim Açan, “Emek en yüce değerdir” sloganını kullanan sosyalistlerin de düştükleri  yaygın bir yanlışa dikkat çekerek “emekle değer kavramını yan yana getirdiğiniz  anda siz aslında meta üretimini savunuyorsunuz demektir”  uyarısında bulunarak söze girdi. “Emek dahil bir ilişkiye değer kavramını soktuğun anda o ilişki  meta özelliği kazanır, kapitalist bir ilişki haline gelir” dedi.

Emrah Doğan Zıraman, konuşmasına devamla, metanın ortadan kaldırılabilmesi için  toplumun ihtiyaçlarını esas alan bir üretim tarzına geçilmesinin şart olduğunu belirterek Sovyetler Birliği’nin 5 yıllık plan düzenine geçişle bu konuda muazzam bir adım daha attığını vurguladı. Toplumun ihtiyaçlarını esas alan planlı bir ekonomi düzenine geçişin meta üretimini ortadan kaldırma doğrultusunda tarihsel bir adım ve örnek oluşturduğunun altını çizdi. 

Meta dolaşımı ve paranın bir an önce ortadan kaldırılabilmesi için atılması gereken adımlar konusunda H. Selim Açan öncelikle toplumsal üretimin amacının değişmesinin önemine işaret etti. Toplumsallaşmış üretim sürecinin bireylerin ya da bazı kesim ve zümrelerin çıkarlarını değil toplumun bütününün çıkarlarını karşılamayı ve yaşam kalitesini yükseltmeyi amaçlayan bir temelde örgütlenmesi ve bunun merkezi bir planlama temelinde yürütülmesinin önemini vurguladı. Bunun gerçekleşebilmesinin önkoşulunu ise üretim araçlarının özel mülkiyet konusu olmaktan çıkarılarak toplumun mülkiyeti haline getirilmesinin oluşturduğunu hatırlattı. Meta üretiminin insanlığın tarihinde değişmez tek biçim olmadığını buna karşın kapitalizmin onu hayatın en ince noktalarına kadar sokarak nasıl yaygınlaştırdığının altını çizdi. Asıl kritik nokta olarak sosyalizmde bölüşüm ilişkilerinin –bize bağlı olmayan- eşitsizliğinin nedenlerini hatırlattıktan sonra bunun olabildiğince hızla ortadan kaldırılabilmesi için sadece ekonomik önlemlerle sınırlı kalmayıp toplumsal bilinç sağlanması gerektiğine vurgu yaptı.

Emrah Doğan Zıraman’ın konuya ilişkin üzerinde durduğu bir diğer önemli boyut işbölümüydü. Sınıfsal ayrım ve eşitsizlikleri derinleştirmekle kalmayıp kalıcılaştıran bu parçalanmanın ortadan kaldırılmasıyla meta üretimi ve dolaşımının ortadan kaldırılması arasındaki bağlantıya dikkat çekti.

Programın son bölümünde H. Selim Açan, uzmanlık birikimine ihtiyaçtan kaynaklanan maddi teşvik sisteminin eşitsizlikleri kalıcılaştırıp derinleştiren rolüne dikkat çektikten sonra ütopik sosyalistlerden Robert Owen’ın “yaşa göre eşit çalışma hakkı” ile “eşit ürün hakkı”nı esas alan bir yaklaşım temelinde örgütlediği Harmony Hall deneyimi üzerinde durdu. 

Sürenin uzaması nedeniyle konuya ilişkin sohbeti 20. programda da sürdürmeyi kararlaştırarak noktalanan bu programı aşağıdaki dijital platform linklerinden dinleyebilirsiniz: 

Spotify

Youtube

Anchor

Google Podcasts

Pocket Casts

RadioPublic

Breaker


Yorum yap

E-Mail adresiniz yayımlanmayacak. İşaretli alanları doldurmanız zorunludur *

Yanıtı iptal et

İlgili yazılar